Hoe toegankelijk is het onderwijs voor mensen met een communicatieve beperking?
Het is de week van de Toegankelijkheid en dit jaar staat deze in het teken van toegankelijk onderwijs. Bij gesprekken over toegankelijkheid van het onderwijs wordt er al snel gedacht aan leerlingen met een lichamelijke, verstandelijke, visuele en/of auditieve beperking, leerlingen met een chronische ziekte of neurodiverse leerlingen. Veel van hen ervaren obstakels in de communicatie met anderen. Maar het ondervinden van obstakels in de communicatie kan ook op zichzelf staan, zoals bij een taalontwikkelingsstoornis (TOS). TOS komt voor bij 5 tot 7% van alle schoolgaande kinderen; zeg maar 1 tot 2 kinderen per klas. Al deze leerlingen hebben problemen met het leren van taal, het begrijpen van taal, het verwerken van taal en/of het spreken.
We noemen dit in de volksmond “mensen met een communicatieve beperking”, maar eigenlijk klopt dat niet. Je kunt moeilijk in je eentje een communicatieve beperking hebben, communiceren doe je immers samen! Je zou kunnen zeggen dat deze communicatieve beperking gedeeld wordt tussen deze leerlingen en iedereen die met hen in contact is. Waarbij beide een rol hebben in het optimaliseren van de communicatie.
Invloed van communicatieve beperking in het onderwijs
Leerlingen met een communicatieve beperking ondervinden binnen het onderwijs problemen met het volgen van de lessen en het tempo waarin ons onderwijs verlangt dat lesstof verwerkt, toegepast en gereproduceerd wordt. Dit heeft, zeker in het geval van een TOS, vaak weinig te maken met algemene verstandelijke vermogens. Het is vooral een taalprobleem. Als je taal niet begrijpt, niet kunt aangeven dat je iets niet snapt, uit jezelf iets kunt vertellen of waaromvragen kunt stellen, heb je minder mogelijkheden om kennis tot je te nemen. Communicatieve beperkingen beperken zo de toegang tot kennis en interactie.
Taal is niet alleen een vak binnen het onderwijs, maar ook en bovenal het middel tot onderwijs. Kennis wordt immers vooral via taal overgebracht. En communicatie is cruciaal om sociale interactie en sociale relaties aan te gaan en te behouden, iets waar het onderwijs bij uitstek de (leer)plek voor is.
Binnen het onderwijs is een gebrek aan kennis over taalproblemen en communicatieve beperkingen. Een gebrek aan kennis over taalontwikkeling op zichzelf en ook over de rol van taal in het denken en handelen. Bijvoorbeeld;
- De rol van innerlijke spraak bij het aansturen van het handelingen – nee dat lukt niet, ik moet hem andersom houden.
- Het bedenken wat de ander bedoeld – zijn ogen kijken boos, maar hij lacht ook, volgens mij maakt hij een grapje.
Wat is er nodig om het onderwijs voor leerlingen met een communicatieve beperking toegankelijk te maken?
- Meer kennis over taal en (sociale) communicatie bij onderwijsprofessionals, van leerkrachten en intern begeleider tot bijvoorbeeld de conciërge, zowel in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs als het beroepsonderwijs (mbo, hbo, wo).
- Standaard aanbieden van gebarentaal (NmG, Nederlands ondersteund met Gebaren) in minimaal de onderbouw van het basisonderwijs (en de kinderopvang), maar liever binnen het gehele onderwijs.
- Visuele ondersteuning bij alle instructie lessen, zodat leerlingen de instructie kunnen volgen en de juiste leerstrategieën aanleren. Dat wil zeggen een gedegen met tekeningen, afbeeldingen en of filmpjes ondersteunde instructie waardoor leerlingen naast de gesproken instructie, liefst ondersteund met gebaren, de lesstof ook visueel aangereikt krijgen. Zie
- Meer kennis over en inzet van ondersteunde communicatie in de brede zin. Zorg dat alle leerlingen toegang krijgen tot een volwaardige taal, zodat ze kunnen uiten wat ze willen uiten. Laat niet spreken maar communicatie de heilige graal zijn.
Want, toegankelijk onderwijs voor leerlingen met een communicatieve beperking is toegankelijk onderwijs voor alle leerlingen, met of zonder beperking.
Auteurs
Maartje Radstaake
- orthopedagoog
- voorzitter ISAAC-NF www.isaac-nf.nl
Heleen Gorter
- Ervaringsdeskundige ouder
- auteur Vechten voor mijn kind met een TOS en Doorvechten voor kinderen met TOS www.heleengorter.nl
- Voorzitter Stichting TOS-Centraal. www.tos-centraal.nl.
ISAAC-NF en Stichting TOS-Centraal hebben samen met Stichting Support Stotteren en Patiënten vereniging Hoofd- Hals, als groep Communicatieve beperkingen, bijgedragen aan de sprintsessies ten behoeven van de samenstelling van de werkagenda’s voor implementatie van het VN-verdrag Handicap.
QR code -filmpje Pien van der Most www.tos-inc.nl