Een taalontwikkelingsstoornis (TOS) is een stoornis in de hersenen (een neurocognitieve stoornis) waardoor taal in de hersenen anders verwerkt wordt. Mensen met TOS hebben moeite met het verwerven, ontvangen, verwerken en/of produceren van taal, wat niet door een ander probleem veroorzaakt wordt.
Ze kunnen problemen hebben met een van de genoemde gebieden, een combinatie van verschillende of alle gebieden.
De problemen met het verwerven van taal hebben te maken met het signaleren van taal, het oppakken en betekenis geven aan klanken, woorden en grammaticale regels. Dat leidt tot het verwerven van onvoldoende woorden om de zinnen die ontvangen worden en het verhaal dat verteld wordt te kunnen begrijpen.
De hoeveelheid woorden die iemand kent wordt woordenschat genoemd.
Problemen met het ontvangen van taal hebben te maken met de manier waarop taal binnenkomt in de hersenen, zonder dat er gehoorproblemen zijn.
De woorden die gehoord worden komen anders binnen. Er wordt niet of niet voldoende onderscheid waargenomen tussen de verschillende klanken of er wordt niet of niet voldoende onderscheid waargenomen tussen verschillende woorden.
Problemen met de klanken van de woorden worden fonologische problemen genoemd. De gesproken taal kan ook te snel gaan om deze goed te kunnen ontvangen of er kunnen problemen zijn met het filteren van wat belangrijk is uit andere omgevingsgeluiden, horen in ruis.
Bij problemen met het verwerken van taal kan het gaan om problemen met het begrijpen van de talige informatie. Het ordenen, het selecteren op relevantie, het onthouden en bewaren van de informatie in het (werk)geheugen, het denkproces dat de talige informatie moet verwerken en het trekken van conclusies of aansturen van acties naar aanleiding van de talige informatie.
Daarbij kunnen er ook nog problemen zijn met de snelheid van het gehele verwerkingsproces; dit noemen we informatieverwerkingssnelheid.
Bij problemen met het produceren van taal kan het gaan over het plaatsen van de juiste klanken op de juiste plek van een woord zodat de woorden verstaan worden, de fonologische problemen. Er kunnen ook problemen zijn met het inzetten van de juiste grammaticale regels zodat zinnen compleet zijn en begrepen kunnen worden of het vinden van de juiste woorden.
Problemen hiermee worden ook wel dysfasie genoemd. Productieproblemen kunnen ook bestaan in het proces dat nodig is om woorden uit te kunnen spreken. Deze motorische problemen met het aansturen van de mond- en tongspieren worden verbale dyspraxie genoemd.
Al deze onderdelen kunnen afzonderlijk of gecombineerd voor problemen zorgen en vallen allemaal onder het begrip TOS. Daarmee wordt het gebied dat wij TOS noemen ontzettend groot. Zo groot dat, volgens wettenschappelijk onderzoek, vijf tot zeven procent van de schoolgaande kinderen TOS hebben.
Het spraaktaalweb van Deelkracht geeft een mooi overzicht van alle gebieden waarop TOS zich kan bevinden (PDF).
